Việt Nam có nguồn dược liệu phong phú, nhiều cây thuốc quý gắn với thuốc nam y học cổ truyền. Tuy nhiên, trước tình trạng khai thác tự phát, nhiều cây dược liệu quý hiếm đang suy giảm nhanh. Việc tổng hợp và bảo tồn các loài cây thuốc có giá trị cao là yêu cầu cấp thiết.
Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tiềm năng lớn về nông nghiệp dược liệu, nhờ hệ sinh thái đa dạng và khí hậu phù hợp cho nhiều loài cây thuốc phát triển. Từ lâu, các cây dược liệu bản địa đã gắn liền với đời sống sản xuất và chăm sóc sức khỏe của người dân, trở thành nền tảng của thuốc nam y học cổ truyền. Tuy nhiên, trong bối cảnh khai thác thiếu kiểm soát và suy giảm diện tích rừng tự nhiên, nhiều cây dược liệu quý, hiếm đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt.
Theo Ths Phạm Duyên – giảng viên Bác sĩ Thú y Trường Đại học Lương Thế Vinh, chuyên gia y học cổ truyền, phần lớn cây thuốc nam quý của Việt Nam vẫn phụ thuộc vào nguồn khai thác tự nhiên. “Nếu không gắn bảo tồn với phát triển vùng trồng dược liệu một cách bài bản, chúng ta sẽ mất đi nguồn gen cây thuốc quý và bỏ lỡ cơ hội phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững”, cô Duyên nhận định.
Bách hợp – cây dược liệu dưỡng phế, an thần
Nội dung
Bách hợp là cây thuốc quý có tính hàn, vị hơi đắng, thường được sử dụng trong các bài thuốc nam chữa bệnh về hô hấp. Trong y học cổ truyền, bách hợp giúp dưỡng phế, giảm ho, tiêu đờm, hỗ trợ điều trị hen phế quản. Ngoài ra, cây còn có tác dụng an thần, cải thiện mất ngủ và suy nhược cơ thể.
Bát giác liên – dược liệu đa công dụng
Bát giác liên là cây dược liệu quý hiếm, xuất hiện trong nhiều bài thuốc nam y học cổ truyền. Cây có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu viêm, thường dùng trong điều trị viêm phế quản, mụn nhọt, áp xe và hỗ trợ làm lành vết thương.
Bảy lá một hoa – báu vật của rừng núi
Bảy lá một hoa, còn gọi là thất diệp nhất chi hoa, hiện chỉ còn phân bố ở một số khu rừng nguyên sinh vùng núi cao phía Bắc. Đây là cây dược liệu quý có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, chữa rắn cắn, sốt rét và ho kéo dài, rất cần được bảo tồn nguồn gen.
Bình vôi – cây thuốc quen thuộc nhưng ngày càng hiếm
Bình vôi được sử dụng rộng rãi trong thuốc nam để an thần, chữa mất ngủ, suy nhược thần kinh và ổn định huyết áp. Ngoài ra, cây còn hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày – tá tràng và một số bệnh viêm đường hô hấp.
Cẩu tích – cây dược liệu cho xương khớp
Cẩu tích từng có trữ lượng lớn trong tự nhiên nhưng hiện đã suy giảm mạnh. Thân và rễ cây được dùng làm thuốc chữa phong thấp, đau thần kinh tọa, giảm viêm, giảm đau và hỗ trợ bảo vệ gan.
Cốt toái bổ – dược liệu bổ gân cốt
Cốt toái bổ nổi tiếng với công dụng bổ thận, mạnh gân cốt, hỗ trợ điều trị các bệnh về xương khớp. Cây còn giúp hoạt huyết, giảm đau và hỗ trợ cân bằng chuyển hóa canxi, rất được ưa chuộng trong Đông y.
Đẳng sâm – cây dược liệu có giá trị kinh tế cao
Đẳng sâm được xem là “nhân sâm bình dân” của Việt Nam. Trong y học cổ truyền, cây có tác dụng bồi bổ cơ thể, chữa suy nhược, thiếu máu, ăn uống kém. Hiện nay, đẳng sâm được nhiều địa phương đưa vào trồng thử nghiệm, mở ra hướng phát triển cây dược liệu hàng hóa.
Hoàng đằng – cây thuốc thanh nhiệt, giải độc
Hoàng đằng là cây dược liệu quý, thường dùng để thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ điều trị bệnh gan, tiêu chảy, mụn nhọt và viêm nhiễm ngoài da. Cây có tiềm năng phát triển trong các mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng.
Hoàng liên ô rô – dược liệu mát gan
Hoàng liên ô rô có vị đắng, tính mát, được sử dụng phổ biến trong thuốc nam chữa kiết lỵ, tiêu chảy, viêm gan và các bệnh ngoài da. Tuy nhiên, loài cây này đang bị khai thác quá mức trong tự nhiên.
Hoàng tinh hoa đỏ – cây thuốc hỗ trợ điều hòa chuyển hóa
Hoàng tinh hoa đỏ được dùng để cải thiện suy nhược, thiếu máu, rối loạn lipid máu và ổn định huyết áp. Đây là cây dược liệu quý hiếm, có giá trị trong cả Đông y và y học hiện đại.
Hoàng tinh hoa trắng – dược liệu bổ phế
Hoàng tinh hoa trắng có tác dụng nhuận phế, giảm mệt mỏi, hỗ trợ điều trị lao phổi và các bệnh xương khớp. Thân rễ là bộ phận chính được sử dụng làm thuốc.
Na rừng – cây thuốc đa bộ phận
Na rừng là cây dược liệu quý khi hầu hết các bộ phận đều có thể dùng làm thuốc. Quả giúp an thần, bồi bổ cơ thể; thân và rễ hỗ trợ tiêu hóa và giảm đau xương khớp.
Sâm Ngọc Linh – quốc bảo của nông nghiệp dược liệu Việt Nam
Sâm Ngọc Linh được xem là báu vật của ngành dược liệu Việt Nam, với hàm lượng saponin cao hàng đầu thế giới. Loại sâm này có giá trị kinh tế lớn và là cây trồng chiến lược trong phát triển nông nghiệp dược liệu bền vững.
Việc bảo tồn và phát triển 13 cây dược liệu quý hiếm không chỉ góp phần giữ gìn nguồn gen cây thuốc mà còn tạo nền tảng cho nông nghiệp dược liệu, nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho người dân, đặc biệt ở khu vực miền núi và trung du.