Trong dinh dưỡng vật nuôi, canxi và phốt pho là hai khoáng chất có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển hệ xương, sinh trưởng và năng suất. Việc cân đối đúng tỷ lệ canxi – phốt pho giúp hạn chế bệnh lý, nâng cao hiệu quả chăn nuôi bền vững.
Trong chăn nuôi hiện đại, dinh dưỡng khoáng chất là nền tảng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và khả năng sản xuất của vật nuôi. Trong đó, canxi và phốt pho được xem là hai khoáng chất đa lượng thiết yếu, tham gia vào cấu trúc xương, răng và nhiều quá trình sinh lý quan trọng. Việc thiếu hụt hoặc mất cân đối hai khoáng chất này có thể gây ra nhiều rối loạn nghiêm trọng, làm giảm hiệu quả kinh tế của hoạt động chăn nuôi.
Canxi và phốt pho chiếm tỷ lệ lớn trong hệ xương, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong dẫn truyền thần kinh, co cơ, đông máu và chuyển hóa năng lượng. Trong thực tế, cơ thể vật nuôi không chỉ cần đủ lượng canxi và phốt pho mà còn cần sự cân đối hợp lý giữa hai khoáng chất này để đảm bảo khả năng hấp thu và sử dụng hiệu quả. Đây là kiến thức cơ bản mà người làm chăn nuôi cũng như đội ngũ chuyên môn cần nắm vững khi xây dựng khẩu phần ăn.
Tỷ lệ canxi – phốt pho có ý nghĩa quyết định đến khả năng khoáng hóa xương. Khi canxi quá cao so với phốt pho, phốt pho sẽ bị giảm khả năng hấp thu, dẫn đến tình trạng thiếu hụt chức năng dù khẩu phần vẫn đủ về mặt số lượng. Ngược lại, nếu phốt pho vượt trội, canxi khó được hấp thu hiệu quả, gây ảnh hưởng đến sự phát triển khung xương, đặc biệt ở vật nuôi non đang trong giai đoạn tăng trưởng nhanh.
Đối với heo thịt và heo con, tỷ lệ canxi – phốt pho thường được khuyến nghị ở mức xấp xỉ 1,2:1 nhằm đảm bảo xương phát triển chắc khỏe, hạn chế hiện tượng chân yếu và giảm tỷ lệ còi cọc. Trong chăn nuôi gia cầm, đặc biệt là gà thịt, tỷ lệ này thường cao hơn do tốc độ phát triển xương nhanh, trong khi gà đẻ cần lượng canxi lớn để hình thành vỏ trứng, đòi hỏi sự điều chỉnh khẩu phần phù hợp theo từng giai đoạn sinh lý.
Với gia súc nhai lại như bò sữa, cân bằng canxi – phốt pho có vai trò đặc biệt quan trọng trong giai đoạn mang thai và sau khi sinh. Mất cân đối khoáng chất có thể làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa, ảnh hưởng đến năng suất sữa và sức khỏe đàn bò. Trong thực hành chăn nuôi, bác sĩ thú y thường là người trực tiếp tư vấn và điều chỉnh khẩu phần nhằm phòng ngừa các bệnh liên quan đến rối loạn khoáng chất.
Ngoài tỷ lệ trong khẩu phần, khả năng hấp thu canxi và phốt pho còn phụ thuộc vào dạng tồn tại của chúng trong thức ăn. Phốt pho từ nguyên liệu thực vật thường bị liên kết với phytate, khiến vật nuôi khó tiêu hóa. Việc bổ sung enzyme phytase đã trở thành giải pháp phổ biến giúp nâng cao hiệu quả sử dụng phốt pho, giảm chi phí thức ăn và hạn chế ô nhiễm môi trường – vấn đề đang được quan tâm trong lĩnh vực nông nghiệp Việt Nam.
Vitamin D là yếu tố không thể thiếu trong quá trình hấp thu và chuyển hóa canxi – phốt pho. Khi thiếu vitamin D, khả năng hấp thu hai khoáng chất này tại ruột non sẽ giảm đáng kể, dẫn đến nguy cơ rối loạn xương dù khẩu phần đã được cân đối. Do đó, xây dựng khẩu phần dinh dưỡng cần được xem xét một cách tổng thể, kết hợp khoáng chất, vitamin và điều kiện nuôi dưỡng thực tế.
Mất cân bằng canxi – phốt pho kéo dài có thể gây ra nhiều hậu quả như còi xương, loãng xương, biến dạng khung xương ở vật nuôi non hoặc giảm năng suất, giảm chất lượng sản phẩm ở vật nuôi trưởng thành. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế mà còn làm gia tăng chi phí điều trị và quản lý dịch bệnh trong chăn nuôi.
Trong đào tạo ngành Thú y hiện nay, kiến thức về dinh dưỡng khoáng chất được chú trọng nhằm giúp sinh viên hiểu rõ bản chất sinh lý và khả năng ứng dụng thực tiễn. Tại Trường Đại học Lương Thế Vinh, sinh viên được trang bị kiến thức bài bản về dinh dưỡng động vật, giúp người học có đủ năng lực tham gia tư vấn, quản lý và phát triển các mô hình chăn nuôi hiệu quả, phù hợp với điều kiện sản xuất trong nước.
Có thể khẳng định rằng, tỷ lệ canxi – phốt pho là yếu tố then chốt quyết định sức khỏe và năng suất vật nuôi. Việc nắm vững và áp dụng đúng nguyên tắc cân bằng khoáng chất sẽ giúp người chăn nuôi và đội ngũ chuyên môn nâng cao hiệu quả sản xuất, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang chuyển mình theo hướng hiện đại.