Thụ tinh nhân tạo đang trở thành giải pháp then chốt giúp nâng cao năng suất sinh sản đàn lợn nái, cải thiện chất lượng con giống và giảm chi phí chăn nuôi. Tuy nhiên, để đạt tỷ lệ thụ thai cao, người nuôi cần nắm vững các yêu cầu kỹ thuật và quy trình thao tác chuẩn.
Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thịt lợn trong nước tăng mạnh và ngành nông nghiệp hướng tới xuất khẩu, việc cải thiện năng suất sinh sản và chất lượng đàn giống trở thành yếu tố sống còn đối với các trang trại chăn nuôi. Bên cạnh công tác chọn lọc đực giống tốt, kỹ thuật thụ tinh nhân tạo (TTNT) cho lợn nái đang được xem là hướng đi hiệu quả, giúp tăng số con/lứa, giảm chi phí phối giống và hạn chế lây lan dịch bệnh.
Tuy nhiên, thụ tinh nhân tạo không đơn thuần là thao tác kỹ thuật mà đòi hỏi quy trình nghiêm ngặt từ khâu xác định thời điểm động dục, chuẩn bị dụng cụ đến kỹ năng dẫn tinh. Theo các Bác sĩ Thú y, chỉ cần sai lệch một bước nhỏ cũng có thể làm giảm đáng kể tỷ lệ thụ thai.
Xác định đúng thời điểm – yếu tố quyết định thành công
Nội dung
Thời điểm dẫn tinh có vai trò quan trọng nhất trong toàn bộ quy trình TTNT. Lợn nái chỉ thụ thai tốt khi được phối giống đúng giai đoạn rụng trứng. Vì vậy, người chăn nuôi cần theo dõi sát biểu hiện động dục như đứng im khi ấn lưng, âm hộ sưng đỏ, tiết dịch nhầy, kém ăn hoặc bồn chồn.
Các chuyên gia khuyến cáo nên áp dụng phương thức phối lặp, tức dẫn tinh hai lần trong một chu kỳ động dục, mỗi lần cách nhau 10–12 giờ. Nếu chỉ phối một lần, tỷ lệ đậu thai và số con sơ sinh thường thấp hơn. Thời điểm dẫn tinh phù hợp nhất là buổi sáng (8–9 giờ) hoặc chiều mát (16–17 giờ), khi nhiệt độ môi trường ổn định, giảm stress cho vật nuôi.
Chuẩn bị dụng cụ và tinh dịch đúng kỹ thuật
Để đảm bảo an toàn sinh học, tất cả dụng cụ dẫn tinh như bông, pank, xi lanh, ống dẫn tinh, găng tay, khăn lau, dầu bôi trơn… phải được chuẩn bị đầy đủ và khử trùng cẩn thận. Các vật dụng tiếp xúc trực tiếp với đường sinh dục lợn nái cần được hấp tiệt trùng để tránh gây viêm nhiễm.
Tinh dịch cũng phải được bảo quản đúng nhiệt độ. Với tinh dịch tươi, nhiệt độ thích hợp là 30–35°C; còn tinh dịch đã bảo quản nên duy trì khoảng 27°C. Việc giữ nhiệt độ ổn định giúp đảm bảo sức sống và khả năng di động của tinh trùng.
Ô phối giống cần được vệ sinh sạch sẽ, có thanh chắn để lợn không lùi ra phía cửa chuồng, tạo điều kiện thuận lợi cho người thao tác và hạn chế nhiễm bẩn.
Chuẩn bị lợn nái và kích thích trước khi dẫn tinh
Trước khi tiến hành TTNT, lợn nái cần được vệ sinh sạch vùng mông và âm hộ bằng nước sạch, lau khô bằng giấy mềm. Nếu lông đuôi quá dài nên cắt gọn để tránh nhiễm bẩn.
Để kích thích phản xạ sinh lý, có thể cho lợn đực đứng phía trước lợn nái (tỷ lệ 1 đực/3–5 nái) hoặc thực hiện các thao tác xoa bóp, ấn nhẹ lên lưng, trà sát vùng bụng, kích thích âm hộ. Một số trang trại còn đặt bao cát hoặc kẹp đai lên lưng để tạo cảm giác như có lợn đực cưỡi, giúp lợn nái đứng yên và dễ tiếp nhận tinh dịch.
Theo nhận định của giảng viên ngành Bác sĩ Thú y Trường Đại học Lương Thế Vinh, giai đoạn kích thích sinh lý trước khi dẫn tinh giúp tăng co bóp tử cung tự nhiên, hỗ trợ tinh trùng di chuyển nhanh hơn vào sâu trong đường sinh dục, từ đó nâng cao tỷ lệ thụ thai.
Thao tác dẫn tinh chuẩn xác, nhẹ nhàng
Khi tiến hành, người thao tác cần bôi trơn ống dẫn tinh, vạch âm hộ và đưa ống vào theo hướng chếch 30–45 độ so với mặt lưng, xoay nhẹ ngược chiều kim đồng hồ. Ống dẫn được đưa từ từ đến cổ tử cung (khoảng 25–27 cm), tránh làm xây xát gây viêm nhiễm.
Sau khi ống đã khớp vào cổ tử cung, lắp lọ tinh đã được làm ấm và để tinh dịch chảy từ từ trong 5–10 phút. Lưu ý giữ lọ tinh cao hơn mông lợn nái để tinh dịch tự chảy, không bóp mạnh. Khi hoàn tất, rút ống dẫn tinh nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ.
Toàn bộ dụng cụ cần được rửa sạch, sát trùng ngay sau khi sử dụng và ghi chép đầy đủ thông tin phối giống vào sổ theo dõi để quản lý đàn hiệu quả.
Xử lý các tình huống thường gặp
Trong thực tế, có thể xảy ra các tình huống như tinh dịch không chảy vào, trào ngược ra ngoài hoặc lợn nái đi tiểu khi đang dẫn tinh. Khi đó, người nuôi cần bình tĩnh dừng thao tác, điều chỉnh lại vị trí ống dẫn hoặc chờ lợn ổn định rồi thực hiện lại, tránh cố gắng ép tinh dịch vào gây tổn thương đường sinh dục.
Các Bác sĩ Thú y khuyến cáo, việc tuân thủ đúng quy trình TTNT không chỉ giúp tăng năng suất sinh sản mà còn hạn chế lây truyền bệnh qua phối giống trực tiếp, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Có thể thấy, thụ tinh nhân tạo cho lợn nái là giải pháp kỹ thuật quan trọng, góp phần hiện đại hóa chăn nuôi và thúc đẩy nông nghiệp phát triển theo hướng an toàn, bền vững. Nắm vững các lưu ý kỹ thuật sẽ giúp người chăn nuôi chủ động nâng cao chất lượng đàn giống và tối ưu hóa lợi nhuận lâu dài.