Trong bối cảnh thị trường nông sản toàn cầu ngày càng khắt khe, mô hình kinh tế hộ nhỏ lẻ tại Việt Nam đang dần chạm tới giới hạn. Để giải quyết bài toán này, liên kết sản xuất tập thể – đặc biệt là mô hình Hợp tác xã (HTX) – đã được xác định là “chìa khóa” để nâng tầm vị thế hạt gạo Việt.
Nội dung
Những rào cản từ tư duy sản xuất cũ
Dù là vựa lúa lớn nhất cả nước, đóng góp hơn 90% lượng gạo xuất khẩu, nhưng thực tế đáng buồn là nhiều nông dân Đồng bằng sông Cửu Long vẫn chưa thể làm giàu từ đồng ruộng. Với quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thu nhập bình quân mỗi hộ chỉ đạt khoảng 20-30 triệu đồng/năm – một con số quá khiêm tốn so với công sức bỏ ra.
Bên cạnh đó, các chuyên gia từ Trường Đại học Lương Thế Vinh cho biết việc thiếu sự liên kết dẫn đến hệ quả tất yếu: hạt gạo thiếu thương hiệu, chuỗi giá trị dễ bị đứt gãy và sản phẩm nội địa chịu áp lực cạnh tranh nghẹt thở từ các quốc gia như Thái Lan hay Campuchia. Khi người tiêu dùng bắt đầu đòi hỏi khắt khe về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn an toàn (VietGAP, GlobalGAP), mô hình hộ gia đình đơn độc gần như không thể đáp ứng.
Các cấp độ hợp tác: Từ tự phát đến chuyên nghiệp
Theo phân tích của các giảng viên Trường Cao đẳng Dược Sài GònĐể thích nghi, nông dân đang dần chuyển dịch qua ba cấp độ liên kết:
– Nhóm tương trợ: Hoạt động dựa trên tinh thần tự nguyện, giúp đỡ nhau về kinh nghiệm nhưng thiếu ràng buộc pháp lý và tính bền vững.
– Tổ hợp tác: Là bước đệm quan trọng theo Bộ luật Dân sự, giúp nông dân làm quen với phương thức “cùng làm, cùng chịu trách nhiệm”, dù vẫn còn hạn chế về tư cách pháp nhân.
– Hợp tác xã (HTX) – Thực thể kinh tế hoàn chỉnh: Đây được xem là mô hình tối ưu nhất. Với hành lang pháp lý từ Luật HTX 2023, HTX không chỉ là nơi tập hợp nông dân mà còn là một doanh nghiệp đặc thù, có đầy đủ tư cách pháp nhân để giao dịch, ký kết và bảo vệ quyền lợi thành viên.
Sức mạnh của sự “Hợp lực”
Hiệu quả lớn nhất của HTX chính là tận dụng được lợi thế quy mô thông qua cơ chế “Mua chung – Sản xuất chung – Bán chung”. Thực tế tại HTX Thắng Lợi (Đồng Tháp) minh chứng rất rõ: khi tham gia vào chuỗi liên kết chất lượng cao, chi phí đầu vào giảm tới 20-30%, trong khi đầu ra được các doanh nghiệp bao tiêu ổn định.
Quan trọng hơn, HTX giúp nông dân thay đổi hoàn toàn tư duy: từ việc chỉ quan tâm “trồng cây gì, nuôi con gì” sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Ở đó, mỗi sản phẩm làm ra không chỉ là nông sản thô mà là kết tinh của quy trình kiểm soát nghiêm ngặt, tích hợp các giá trị văn hóa và bảo vệ môi trường.
Lời kết
Liên kết sản xuất tập thể không đơn thuần là gom những hộ nhỏ thành nhóm lớn, mà là sự thay đổi về chất trong quản trị nông nghiệp. Với sự hỗ trợ từ chính sách Nhà nước và nền tảng pháp lý vững chắc, HTX sẽ là bệ phóng giúp người nông dân đứng vững trên đôi chân của mình, biến những mảnh ruộng manh mún thành những vùng nguyên liệu hàng hóa chuyên nghiệp, đủ sức vươn tầm thế giới.